Το προτεινόμενο έργο είναι η διδασκαλία από απόσταση του προπτυχιακού μαθήματος “Εφαρμογές Πολεοδομικού και Χωροταξικού Σχεδιασμού με τη χρήση ΓΣΠ”, το οποίο είναι κατ’επιλογή υποχρεωτικό μάθημα του Τομέα Γεωγραφίας και Περιφερειακού Σχεδιασμού, του 9ου εξάμηνου, του Τμήματος Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΕΜΠ. Το περιεχόμενα του μαθήματος όπως διδάσκεται σήμερα είναι το θεσμικό πλαίσιο και η επίλυση πρακτικών προβλημάτων του πολεοδομικού και χωροταξικού σχεδιασμού με έμφαση στην εφαρμογή τους. Το μάθημα διδάσκεται 4 ώρες ανα εβδομάδα διδασκαλίας.

Το εκπαιδευτικό υλικό που θα αναπτυχθεί θα χρησιμοποιηθεί κατά το εκπαιδευτικό έτος 1998-99.

 Η εκπαίδευση, όπως η εκπαίδευση από απόσταση, των σπουδαστών που επιλέγουν το προαναφερόμενο μάθημα αποτελεί μια εναλλακτική εκπαιδευτική πρόταση η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει οδηγό και για τα υπόλοιπα μαθήματα του Τμήματος Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών.

Οι όροι διδασκαλία από απόσταση (distance education) ή εκμάθηση από απόσταση (distance learning) έχουν χρησιμοποιηθεί από διάφορους ερευνητές σε μια μεγάλη ποικιλία προγραμμάτων, ακροατηρίων και μέσων. Τα κύρια χαρακτηριστικά της μεθόδου αυτής είναι η διαφορετική θέση εκπαιδευτή και εκπαιδευόμενου στο χώρο και/ή στο χρόνο (Perraton, 1988), o δυνητικός έλεγχος της διαδικασίας της μάθησης από τον εκπαιδευόμενο μάλλον παρά από τον εκπαιδευτή (Jonnasen, 1992) και η μη συνεχής επικοινωνία τους, η οποία επηρεάζεται από την χρήση των διαφόρων τεχνολογικών μέσων που χρησιμοποιούνται για αυτόν το σκοπό (π.χ. Internet κτλ).
 
 
 

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

 

Το εργαστήριο Γεωγραφίας και Ανάλυσης Χώρου έχει μεγάλη εμπειρία στην περιοχή των Γ.Σ.Π., τόσο σε ερευνητικά προγράμματα όσο κυρίως στην διοργάνωση εκπαιδευτικών σεμιναρίων. Πιο συγκεκριμένα το εργαστήριο διαθέτει εμπειρία στην διοργάνωση μεγάλου αριθμού σεμιναρίων από το 1983 (18 Επιδοτούμενα Σεμινάρια, διάρκειας πλέον των 5.000 ωρών και 2 Μη Επιδοτούμενα, διάρκειας 120 ωρών). Από αυτά εννέα ήταν διακρατικά επιδοτούμενα σεμινάρια στην περιοχή των εφαρμογών των Γ.Σ.Π., συνολικής διάρκειας 2.300 ωρών που τα παρακολούθησαν περισσότεροι απο 150 άνεργοι επιστήμονες, οι οποίοι και απορροφήθηκαν κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους από τον Δημόσιο και Ιδιωτικό τομέα. Ενδεικτικά αναφέρεται οτι η απορρόφηση των καταρτιζομένων, στο προηγούμενο σεμινάριο (Φθινόπωρο 1996) που διεξήχθηκε απο το Εργαστήριο Γεωγραφίας και Ανάλυσης Χώρου από επιχειρήσεις του Δημόσιου και του Ιδιωτικού Φορέα ανήλθε σε 30% .

 
Ετσι αν και δεν έχει εφαρμοσθεί εξ’ολοκλήρου η εκπαίδευση από απόσταση στα σεμινάρια του εργαστηρίου Γεωγραφίας και Ανάλυσης Χώρου, η μέχρι τώρα εμπειρία του, η ανθρώπινη και τεχνική υποδομή του Εργαστηρίου εγγυάται την επιτυχή έκβαση της ενέργειας.
 
 
 

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΠΟ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΣΕ ΑΛΛΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ

Στο χώρο της εκπαίδευσης σε θέματα Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών, εκπαίδευση Γ.Σ.Π. (Geographical Information Systems, G.I.S) και ειδικότερα της διδασκαλίας από απόσταση και μέσω Internet, έχουν ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια σημαντικές προσπάθειες από διάφορα πανεπιστήμια ή άλλους φορείς .
 
Αξίζει να σημειωθεί ότι η διερεύνηση μεθόδων και ο προσδιορισμός του αντικειμένου των μαθημάτων στο γνωστικό αντικείμενο των Γ.Σ.Π αποτέλεσε και αποτελεί αντικείμενο έρευνας διαφόρων πανεπιστημίων και εκπαιδευτικών οργανισμών και θέμα πολύ σημαντικών συνεδρίων που διοργανώνονται τα τελευταία κυρίως χρόνια. Το Σεπτέμβριο του 1998 θα πραγματοποιηθεί το συνέδριο EUGISES ‘98-GIS Education A European Perspective ενώ τον Οκτώβριο του 1998 θα πραγματοποιηθεί το First International Conference on GIS Education (GISED '98). Το 1997 πραγματοποιήθηκε η 3η διεθνής συνάντηση με θέμα τα Γ.Σ.Π. στην ανώτερη εκπαίδευση, GISHE ’97 -The third International Symposium of GIS and higher education-(http://www.ncgia.ucsb.edu/gishe), που διοργανώθηκε από το NCGIA και το Towson state University. Στην παραπάνω συνάντηση περίπου 10 ανακοινώσεις-παρουσιάσεις είχαν σαν αντικείμενο την διδασκαλία των Γ.Σ.Π. από απόσταση και ειδικότερα μέσω Internet.
 
Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι πιο επιτυχημένες εκπαιδευτικές εφαρμογές στα Γ.Σ.Π, που ανακοινώθηκαν στο GISHE ’97 ή εντοπίστηκαν στο παγκόσμιο διαδύκτιο World Wide Web) ταξινομημένων ανάλογα με το σύστημα εκπαίδευσης που ακολουθούν και την ευρύτητα της διδασκόμενης ύλης.
 
Α. Ολοκληρωμένα συστήματα εκπαίδευσης
Α1. Με έλεγχο του μαθητή

To Πανεπιστήμιο του Salzburg σε στενή συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Manchester και του Amsterdam, προσφέρει ένα διετές δίπλωμα από απόσταση στη γερμανική γλώσσα πάνω στα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (UNIGIS).

 Α2. Χωρίς έλεγχο του μαθητή

To Kingston University, έχει αναπτύξει ένα μάθημα από απόσταση για τα Γ.Σ.Π. (EduGIS). Το μάθημα κοστίζει 399 λίρες και ο εκπαιδευόμενος μπορεί είτε να το παραγγείλει είτε να το αποκτήσει μέσω Internet . Με την προσπάθεια όμως του Τομέα Γεωγραφίας και Περιφερειακού Σχεδιασμού του ΕΜΠ, σχετίζεται περισσότερο η εφαρμογή «Essential Guide to GIS» που απευθύνεται σε προπτυχιακούς φοιτητές και η οποία αποτελεί μία καθαρά εκπαιδευτική εφαρμογή με αντικείμενο την εισαγωγή στα Γ.Σ.Π. Η εφαρμογή αυτή έχει αναπτυχθεί εξ ολοκλήρου για το Internet και προσφέρεται δωρεάν. Επιπλέον, ο «βασικός οδηγός στα Γ.Σ.Π», (Essential Guide to GIS), έχει σαφή διδακτική δομή και περιλαμβάνει θεωρία, εφαρμογή-άσκηση (με χρήση του Arc/View1) βιβλιογραφία και άλλο βοηθητικό υλικό. Οι δύο παραπάνω εφαρμογές υπάρχουν στο GISWWW - The Kingston Centre for GIS Website- URL:  http://giswww.kingston.ac.uk/

Εισαγωγικό μάθημα στα Γ.Σ.Π της Dawn Wright στο Oregon State. Βοηθητικό υλικό στα πλαίσια εισαγωγικού μαθήματος στα Γ.Σ.Π που προσφέρεται μέσω World Wide Web. Η εφαρμογή δεν παρουσιάζει σαφή εκπαιδευτική δομή, ενώ το υλικό που παρατίθεται στα πλαίσια των επιμέρους ενοτήτων, συχνά, δεν είναι καλά οργανωμένο. URL: http://dusk.geo.orst.edu/gis/

Το USGS, έχει αναπτύξει ηλεκτρονικές σελίδες στο Internet για τη διδασκαλία των βασικών εννοιών στα Γ.Σ.Π, με 4 βασικές θεματικές ενότητες. Η εφαρμογή δεν προυποθέτει εγγραφή των ενδιαφερομένων, είναι σχετικά περιορισμένη θεματολογικά και δεν περιλαμβάνει ασκήσεις και γενικότερα έλεγχο του εκπαιδευόμενου και ως εκ τούτου κρίνεται ως ενημερωτική και όχι εκπαιδευτική. URL: http://nsdi.usgs.gov/nsdi/pages/what_is_gis.html
 
Β. Υποστήριξη της υπάρχουσας διδασκαλίας σε αίθουσα μέσω Ιnternet
Β1 Με σαφή δομή και συστηματική ενημέρωση

To Πανεπιστήμιο του Illinois για την υποστήριξη όλων των μαθημάτων που διδάσκονται στο πανεπιστήμιο έχει αναπτύξει την εφαρμογή «Virtual Classroom». Η δομή των σελίδων παρουσιάζεται στη συνέχεια και είναι ίδια για όλα τα μαθήματα. Στην ενότητα «Lectures» δίδονται πολύ συνοπτικές σημειώσεις του μαθήματος που έχει γίνει στην αίθουσα, ενώ στην ενότητα «Assignments» ο διδάσκων παραθέτει τις εκφωνήσεις των ασκήσεων που πρέπει να εκπονήσουν οι φοιτητές.  Το «Virtual Classroom» αποτελεί μία ολοκληρωμένη εκπαιδευτική εφαρμογή η οποία διευκολύνει σημαντικά την διδασκαλία των μαθημάτων και την επικοινωνία των φοιτητών αφ ενός μεταξύ τους και αφ ετέρου με τον καθηγητή. Παρόλα αυτά πρέπει να τονισθεί ότι δεν αποτελεί εφαρμογή αυτοτελούς διδασκαλίας και εκπαίδευσης. Σημειώνεται ότι 12 από τα μαθήματα τα οποία διδάσκονται σχετίζονται με το γνωστικό αντικείμενο της Γεωγραφίας, όπως φυσική, κοινωνική γεωγραφία, ανθρωπογεωγραφία κ.λ.π. URL: http://wsi-www1.cso.uiuc.edu/courses

Β2 Χωρίς σαφή δομή - λογική βιβλιογραφίας

Το Πανεπιστήμιο του Texas at Austin, στα πλαίσια του προγράμματος «Virtual Geography department project» περιλαμβάνει και ένα μάθημα για Γ.Σ.Π.. Πρέπει να σημειωθεί ότι ουσιαστικά δεν πρόκειται για εκπαίδευση από απόσταση, απλά, σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού υλικού προσφέρεται μέσω World Wide Web το οποίο παρατίθεται χωρίς κάποια συγκεκριμένη δομή. To εκπαιδευτικό υλικό περιλαμβάνει κυρίως άρθρα σχετικά με το διδασκόμενο μάθημα ή σημειώσεις του μαθήματος σε ηλεκτρονική μορφή που συχνά αποτελούν αυτοτελές διδακτικό υλικό όπως η πολύ περιεκτική και σχετικά πλήρης διδακτική ενότητα για τις γεωδαιτικές προβολές. URL: http://wwwhost.cc.utexas.edu/ftp/pub/grg/gcraft/notes/notes.html
 
Γ. Εκπαίδευση σε συγκεκριμένες τεχνικές ή μεθόδους που χρησιμοποιούνται στα ΓΣΠ

To International Institute for Aerospace Survey & Earth Sciences στην Ολλανδία (ITC), έχει υλοποιήσει ένα μάθημα από απόσταση, με αντικείμενο την διερεύνηση και υποστήριξη καλύτερων μεθόδων για την ταξινόμηση χρήσεων γης. Για το σκοπό αυτό προσφέρεται λογισμικό το οποίο έχει αναπτύξει το ITC (o χρήστης μπορεί να το «κατεβάσει» από το Internet) ενώ η εκμάθηση των βασικών αρχών ταξινόμησης και χρήση του λογισμικού διδάσκονται επίσης μέσω Internet. URL: http://www.itc.nl/education/larus/landuse/landuse.html
 
Δ. Διδακτικές σημειώσεις με δομή βιβλίου
 
Το NCGIA (National Center for Geographical Information Analysis), έχει αναπτύξει το «Core Curriculum in GIS Science», το οποίο αποτελείται από 176 κεφάλαια οργανωμένα σε 4 θεματικές ενότητες. Πρόκειται για εφαρμογή με δομή βιβλίου στην οποία περιλαμβάνονται όμως ερωτήσεις-υποδείγματα και εκτενείς βιβλιογραφικές αναφορές καθώς και links σε άλλες χρήσιμες διευθύνσεις στο Internet. Το «Core Curriculum in GIS Science», αποτελεί ίσως την σημαντικότερη και πιο ολοκληρωμένη εκπαιδευτική-διδακτική εφαρμογή στον χώρο των Γ.Σ.Π με ένα τεράστιο όγκο πληροφοριών σε θέματα σχετικά με τα Γ.Σ.Π. και με την συμβολή των σημαντικότερων επιστημόνων σε αυτό τον τομέα. URL: http://www.ncgia.ucsb.edu/pubs/core.html
 
Ε. Εκπαίδευση σε συγκεκριμένα λογισμικά ΓΣΠ.
 
Ε1. Αμεση επικοινωνία με το λογισμικό για την επίλυση των ασκήσεων. (Δεν βρέθηκαν υλοποιημένες εφαρμογές μόνο άρθρα και αναγγελίες μελλοντικών εγχειρημάτων)
 
Ε2. Ο χρήστης πρέπει να έχει μόνος του πρόσβαση στο λογισμικό (το οποίο αγοράζει) για να υλοποιήσει την άσκηση, η απάντηση της οποίας του δίδεται μέσω κειμένου ή χάρτη εκ των προτέρων. Συνήθως τα απαιτούμενα δεδομένα για την υλοποίηση των ασκήσεων είναι διαθέσιμα στον χρήστη. (π.χ. Arc/Info training με URL http://boris.qub.ac.uk/shane /arc/ARChome.html)
 
Ε3. Συχνά υπάρχει η δυνατότητα να κατεβάσει ο χρήστης το λογισμικό (π.χ ArcView, Idrisi) το οποίο όμως χρησιμοποιεί αυτόνομα. (π.χ. IDRISI tutorial με URL http://www.sbg.ac.at/geo.idrisi/wwwtutor/tuthome.html)
 
Πέρα από τις παραπάνω προσπάθειες από βιβλιογραφική έρευνα που έγινε εντοπίστηκαν κάποιες επιπλέον εφαρμογές διδασκαλίας των Γ.Σ.Π από απόσταση κυρίως σε ότι αφορά βασικές θεωρητικές, εισαγωγικές έννοιες, μεθόδους χωρικής ανάλυσης, βάσεις δεδομένων, εκμάθηση διαφόρων λογισμικών πακέτων, εφαρμογών με χρήση τηλεπισκόπισης κ.α.
 
Το πανεπιστήμιο του Hartford και το πανεπιστήμιο του Connecticut, έχουν ξεκινήσει ένα μάθημα από απόσταση για προπτυχιακούς φοιτητές για τις εισαγωγικές έννοιες στα Γ.Σ.Π. Τα μαθήματα προσφέρονται μέσω interactive compressed video (ICV) ενώ επιπλέον υλικό για την ολοκλήρωση των μαθημάτων μαζί με οδηγίες, προσφέρεται μέσω WWW.
 
Το ανοιχτό πανεπιστήμιο της Ολλανδίας (Open University of Netherlands) προσφέρει ένα μάθημα για Γ.Σ.Π και Τηλεπισκόπιση από απόσταση με χρήση CD-ROM και τυπωμένων σημειώσεων , ενώ επιπλέον υλικό και οδηγίες δίδονται μέσω WWW και FTP (http://www-icdl.open.ac.uk/icdl/database/europe/netherla/openuniv/cour/index.htm).
 
Ο τομέας Γεωγραφίας στο πανεπιστήμιο της Victoria του Καναδά, έχει ξεκινήσει δύο πιλοτικές εφαρμογές για εκπαίδευση από απόσταση μέσω WWW, με τίτλους «Βασικές αρχές γεωπληροφορικής» και «Εισαγωγής στα Γ.Σ.Π.». Οι παραπάνω εφαρμογές δεν εντοπίστηκαν στο Internet, το πανεπιστήμιο όμως της Victoria προσφέρει πολλαπλά μαθήματα συνεχιζόμενης εκπαίδευσης μέσω WWW, ανάμεσα στα οποία και το μάθημα Computer Based Information Systems με ολοκληρωμένη δομή για αυτοτελή διδασκαλία μέσω WWW (http://www.uvcs.uvic.ca/distance/CERT.HTM).
 
Οπως ήδη αναφέρθηκε, υπάρχουν πάρα πολλά sites στα οποία ο χρήστης μπορεί να βρεί πληροφορίες για βασικά θεωρητικά και πρακτικά θέματα που εμπίπτουν στην κατηγορία των ΓΣΠ καθώς και να μάθει να επιλύει βασικά (π.χ. τομή ευθειών, σημείο μέσα σε πολύγωνο, αλγόριθμοι χαρτογραφικής γενίκευσης, δομές δεδομένων κ.λ.π.) ή πιο προχωρημένα προβλήματα (μοντέλα χωροθετήσεων κατανομών, αλγόριθμοι συμπίεσης raster δεδομένων κ.λ.π.). Συνήθως οι εφαρμογές αυτές δεν έχουν εκπαιδευτική δομή μπορούν όμως να αξιοποιηθούν από ένα οργανωμένο, ανοιχτό σύστημα εκπαίδευσης μέσω Internet.
 
Τέλος αξίζει να αναφερθεί η διαθεσιμότητα ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εύρεση επιπλέον υλικού από τον μαθητή. Ενδεικτικά αναφέρουμε την ηλεκτρονική βιβλιοθήκη «Spatial Odyssey» που έχει υλοποιηθεί από το Πανεπιστήμιο του Maine και το NCGIA (http://www.odyssey.maine.edu/gisweb/).