|
ΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΣΥΝΔΥΑΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΗ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ
Από την αρχή της χρονιάς και ενόψει της επερχόμενης συνταγματικής αναθεώρησης έχει ξεκινήσει μια γενικότερη συζήτηση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Και είναι το μόνο σημείο της αναθεώρησης στο οποίο συμφωνούν πλήρως τα δύο μεγάλα κόμματα. Τι συνέπειες θα έχει όμως μια τέτοια εξέλιξη; Η ίδρυση τέτοιου είδους ιδρυμάτων θα έχει επιπτώσεις οι οποίες θα αφορούν σε δύο άξονες: τόσο στη δική τους υπόσταση σαν ακαδημαϊκά ιδρύματα, όσο και στο ρόλο μοχλού πίεσης προς τα δημόσια πανεπιστήμια που πρόκειται να διαδραματίσουν. Και αυτό επειδή τα ιδιωτικά πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο υιοθετούν για λόγους κερδοφορίας τις κατευθύνσεις της νεοφιλελεύθερης πολιτικής στην εκπαίδευση. Μια πολιτική που αντιμετωπίζει την παιδεία σαν εμπόρευμα και όχι σαν κοινωνικό αγαθό. Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι τα δημόσια πανεπιστήμια δεν θα αναγκαστούν να ακολουθήσουν αυτό το δρόμο. Όμως αυτό έρχεται να διασφαλίσει η εφαρμοζόμενη αξιολόγηση, σύμφωνα με τα πρότυπα της ευρωπαϊκής διακήρυξης της Μπολώνια. Τα παραδείγματα από το εξωτερικό δεν αφήνουν περιθώριο αμφιβολίας. Ιδιωτικά και δημόσια πανεπιστήμια διαγωνίζονται για το ποιο θα πάρει καλύτερο βαθμό, και συνακόλουθα την κρατική επιχορήγηση. Και επειδή θέλουν να έχουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, αναγκάζονται να βρουν αλλού πόρους, είτε μέσω επιβολής διδάκτρων είτε με τη διεξαγωγή έρευνας κατά παραγγελία. Η κατάσταση αυτή δίνει ταυτόχρονα στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να αποδεσμευτεί από τη χρηματοδότηση των δημόσιων πανεπιστημίων. Οι αλλαγές που επίκεινται θα επηρεάσουν τόσο την αποστολή των πανεπιστημίων, δηλαδή την εκπαίδευση και την έρευνα, όσο και τη λειτουργία τους. Ειδικότερα, στον τομέα της εκπαίδευσης, η αναδιάρθρωση μεταλλάσει από τη μια πλευρά τη δομή και από την άλλη το περιεχόμενο των προγραμμάτων σπουδών. Καταρχάς, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα δημιουργήσουν τμήματα με τη δομή των δύο κύκλων σπουδών. Αυτή η δομή , η οποία έχει υιοθετηθεί και από τους υπουργούς παιδείας των χωρών της ΕΕ σημαίνει διάσπαση των πτυχίων, με αποτέλεσμα την ελάττωση της παρεχόμενης γνώσης σε προπτυχιακό επίπεδο. Αυτό φυσικά συνεπάγεται τη μείωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων. Μάλιστα, συνήθως η διάσπαση αυτή συνοδεύεται από εξετάσεις στο τέλος του πρώτου κύκλου αλλά και καταβολή διδάκτρων για τον δεύτερο, με αποτέλεσμα τη μείωση των φοιτητών που αποκτούν ολοκληρωμένη γνώση του αντικειμένου τους. Εκτός αυτού, για να εξασφαλιστεί η κινητικότητα των φοιτητών (δηλαδή η ανεξαρτησία τους από ένα πανεπιστήμιο και ένα πρόγραμμα σπουδών) εφαρμόζεται το σύστημα των διδακτικών μονάδων. Το κάθε μάθημα πριμοδοτείται με συγκεκριμένο αριθμό μονάδων και ο απόφοιτος αποκτά άθροισμα διδακτικών μονάδων και όχι πτυχίο, το οποίο να έχει προκύψει από ένα ενιαίο πρόγραμμα σπουδών. Εκτός από τις σαφείς επιπτώσεις στη γνώση, επέρχεται και ο κατακερματισμός των συλλογικών δικαιωμάτων, αφού κάθε πτυχιούχος έχει διαφορετικό πτυχίο. Σε ορισμένες χώρες μάλιστα (πχ Ισπανία), ανάλογα με τον αριθμό των διδακτικών μονάδων των μαθημάτων που επιλέγει κάθε φοιτητής σε ένα εξάμηνο, πληρώνει ανάλογα δίδακτρα (περίπου 700€ στα δημόσια πανεπιστήμια).
Όσον αφορά το περιεχόμενο των σπουδών, παίρνει συγκεκριμένη κατεύθυνση. Στρέφεται σε υπερεξειδικευμένα προγράμματα σπουδών χωρίς στέρεο θεωρητικό υπόβαθρο και σύνδεση της θεωρίας με την πρακτική. Με αυτό τον τρόπο, οι απόφοιτοι είναι έτοιμοι να εργαστούν χωρίς προηγούμενη κατάρτιση στη συγκεκριμένη εφαρμογή του αντικειμένου τους, μειώνοντας έτσι το εργατικό κόστος για την εργοδοσία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα το πρόγραμμα σπουδών προσαρμόζεται στις ανάγκες συγκεκριμένης επιχείρησης, η οποία δεσμεύεται ότι θα απασχολεί τους απόφοιτους τα πρώτα χρόνια. Αυτή η στέρηση της γενικής γνώσης έχει σοβαρό αντίκτυπο στο εργασιακό μέλλον των αποφοίτων. Η έλλειψη γνωστικών εφοδίων δεν τους επιτρέπει να μεταβαίνουν από το ένα πεδίο εφαρμογών στο άλλο. Αποτέλεσμα είναι η εφαρμογή του «σουηδικού» μοντέλου. Ο εργαζόμενος εργάζεται για όσο επαρκούν οι γνώσεις του και στη συνέχεια, μόλις αλλάξουν οι ανάγκες της οικονομίας και της επιχείρησης, απολύεται και είναι υποχρεωμένος να επανακαταρτιστεί (στα Ινστιτούτα Δια Βίου Εκπαίδευσης) για να επαναπροσληφθεί και να συνεχιστεί ο φαύλος κύκλος της απασχολησιμότητας. Αλλά και το άλλο σκέλος της αποστολής των πανεπιστημίων, η έρευνα, αλλάζει ριζικά. Για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια αποτελεί βασική πηγή εσόδων η έρευνα κατά παραγγελία για λογαριασμό επιχειρήσεων. Η έρευνα αυτή έχει όμως αμφίβολα αποτελέσματα, εξαιτίας ακριβώς του στόχου της. Σε ιατρικά πανεπιστήμια των ΗΠΑ που διεξάγουν έρευνα για λογαριασμό επιχειρήσεων έχουν υπάρξει αρκετά περιστατικά όπου οι επιστήμονες άλλαξαν τα αποτελέσματα για να είναι αρεστά στις επιχειρήσεις! Αλλά και στα δημόσια πανεπιστήμια η ανάγκη εξεύρεσης πόρων ήδη οδηγεί σταδιακά σε αυτή την κατεύθυνση. Εκτός από την προαναφερθείσα υπάρχει όμως και μια άλλη συνέπεια. Μια επιχείρηση ποτέ δεν πρόκειται να χρηματοδοτήσει έρευνες μακροπρόθεσμες, χωρίς σίγουρα αποτελέσματα σε οικονομικό επίπεδο. Ούτε φυσικά έρευνες με αντικείμενο που να ωφελεί το κοινωνικό σύνολο αλλά να αντιτίθεται στα δικά της συμφέροντα. (Ποια πετρελαϊκή εταιρεία θα διαθέσει σήμερα πόρους για την έρευνα στον τομέα των εναλλακτικών πηγών ενέργειας;) Κατ’ αυτόν τον τρόπο, όμως, η έρευνα με γνώμονα τις κοινωνικές ανάγκες καθίσταται είδος υπό εξαφάνιση.
Ο άλλος άξονας στον οποίο οι επιπτώσεις από την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων θα είναι καταστροφικές είναι η λειτουργία των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. Είναι αναμενόμενο ότι τα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα λειτουργούν με καθεστώς κερδοσκοπικής επιχείρησης, διαφορετικά ποιος θα επενδύσει το κεφάλαιό του σε κάτι μη κερδοφόρο; Εκτός από την έρευνα κατά παραγγελία, άλλη πηγή εσόδων είναι τα δίδακτρα.. Ειδικά δε με το σύστημα των διδακτικών μονάδων, δημιουργείται ένα πανεπιστήμιο – σούπερ μάρκετ: ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητές του, ο καθένας αγοράζει μαθήματα. Κάποιοι υποστηρίζουν πως με αυτόν τον τρόπο θα μπορεί ο καθένας να σπουδάζει ό,τι θέλει. Μόνο που ο «καθένας» καθορίζεται από την οικονομική του κατάσταση και σε ένα σύστημα ήδη άδικο, προστίθεται ακόμα ένας οικονομικός διαχωρισμός. Αν θέλουν να σπουδάζουν όλοι αυτό που επιθυμούν, ας αλλάξουν τον τρόπο πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και ας ενισχύσουν τα δημόσια πανεπιστήμια. Παράλληλα, με τα κριτήρια λειτουργίας, στα ιδιωτικά πανεπιστήμια τροποποιείται πλήρως το καθεστώς λήψης αποφάσεων και καταργείται η εσωτερική δημοκρατία. Η άμεση δημοκρατία και η συνδιοίκηση δεν είναι δυνατό να υφίστανται. Σε ποια επιχείρηση συναποφασίζουν ο ιδιοκτήτης, οι υπάλληλοι (καθηγητές) και οι πελάτες (φοιτητές); Μια κατάκτηση του φοιτητικού και λαϊκού κινήματος καταστρατηγείται. Φυσικά μαζί μ’ αυτήν και κάθε άλλη δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της επιχείρησης και παρακωλύει τη λειτουργία της. Οι φοιτητικές γενικές συνελεύσεις και ο φοιτητικός συνδικαλισμός γενικότερα θα αποτελούν αναμνήσεις του παρελθόντος. Το ίδιο και το άσυλο των πανεπιστημιακών χώρων. Μια δημοκρατική κατάκτηση η οποία δίνει τη δυνατότητα να γεννιούνται διαφορετικές ιδέες και να ξεκινούν εξεγέρσεις μέσα σε ένα χώρο τον οποίο η εξουσία προορίζει για τη διάπλαση των μελλοντικών πολιτών όπως ακριβώς η ίδια τους επιθυμεί. Μια αντίφαση την οποία πολλοί θέλουν να καταργήσουν. Θα μπορούσε να υποτεθεί πως αυτές οι αλλαγές δεν θα αγγίξουν το δημόσιο πανεπιστήμιο. Όμως το ανταγωνιστικό πλαίσιο στο οποίο θα λειτουργούν στο εξής δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια και ο κλοιός της αξιολόγησης, σε συνδυασμό με τις ήδη σχεδιαζόμενες αλλαγές του νόμου πλαισίου, δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας. Η δημοκρατία δεν είναι ανταγωνιστική και επομένως δεν τους συμφέρει… Μπορεί το μέλλον να προδιαγράφεται ζοφερό, αλλά όλα αυτά θα συμβούν υπό μια προϋπόθεση: ό,τι δεν θα υπάρξουν αντιδράσεις. Στην αντίθετη περίπτωση τα πάντα είναι δυνατά. Θα πρέπει όμως να συμμετέχει κάθε φοιτητής και να μην εφησυχάζει με τις δηλώσεις καθεστωτικών παρατάξεων ότι θα πείσουν τις κομματικές τους ηγεσίες να αλλάξουν γνώμη. Χρειάζεται επίσης οι προοδευτικές δυνάμεις στο χώρο της εκπαίδευσης να αφήσουν στην άκρη τις διαφορές τους και να συγκροτηθεί ενιαίο κίνημα φοιτητών και καθηγητών. Η πρόσφατη νίκη των Γάλλων φοιτητών έδειξε το δρόμο… Μία άλλη εκπαίδευση είναι εφικτή!
ΕΓΚΕΛΑΔΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΚΤΥΟ
|