ΑΡΘΡΟ 16–ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ:

 « Ο μΙτος της ΑριΑδνης »

Χωρίς καμία αποστροφή πλέον, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας κατέστησε σαφή την πρόθεσή της για αναθεώρηση του άρθρου 16, αναθεώρηση που θα προβλέπει τη δημιουργία μη κρατικών - ουσιαστικά ιδιωτικών - πανεπιστήμιων και θα οδηγήσει στην υποβάθμιση της δημοσίας και δωρεάν παιδείας. Το κοινωνικό αγαθό της παιδείας, που με αγώνες έγινε αυτονόητο και συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα όλων, θέλουν να μετατραπεί σε ένα εμπόρευμα που μόνο όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα να το αγοράσουν (βλέπε δίδακτρα, κόστος βιβλίων κ.ά.) θα το δικαιούνται.

Το καλοκαίρι που μας πέρασε, η κυβέρνηση έκανε τα πρώτα νομοθετικά βήματα για την αλλαγή του τοπίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ψηφίζοντας τα νομοσχέδια (ν/σ) για την αξιολόγηση, τον ατομικό φάκελο δεξιοτήτων, τις διδακτικές μονάδες, τα Ινστιτούτα Δια Βίου Εκπαίδευσης και του ΔΟΑΤΑΠ (η μετεξέλιξη του ΔΙΚΑΤΣΑ) , μετατρέποντας τις σχολές σε κέντρα κατάρτισης και μέσω της αξιολόγησης, υποτάσσοντάς τις στις ανάγκες των επιχειρήσεων. Τότε η αξιωματική αντιπολίτευση είχε κρατήσει ιδιαίτερα “αγωνιστική” στάση, εξαπολύοντας δριμύ κατηγορώ σε βάρος της κυβέρνησης, επειδή είχε καθυστερήσει να περάσει τα ν/σ και επειδή αυτά δεν ήταν πολύ τολμηρά.

Τον τελευταίο καιρό, στο πλαίσιο της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης, απειλείται η δημόσια και δωρεάν παιδεία  (μαζί με τη μονιμότητα στο δημόσιο, τις συλλογικές συμβάσεις κ.ά.). Εδώ το ΠΑΣΟΚ, κράτησε ακόμη πιο αγωνιστική στάση, προτείνοντας το κράτος να χρηματοδοτεί τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, για να μην κινδυνεύουν τα χρήματα των επιχειρηματιών. Ας δούμε όμως τι σημαίνει η δημιουργία των ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Αρχικά, σημαίνει πως, απροκάλυπτα πλέον, τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών (τα ΚΕΣ) θα ονομαστούν “πανεπιστήμια” (ιδιωτικά) και τα πτυχία τους θα είναι ισότιμα με αυτά των δημόσιων πανεπιστημίων. Φυσικά, θα ανοίξει ο δρόμος και για άλλα “πανεπιστήμια”. Όμως, ποιος ιδιώτης θα στήσει για παράδειγμα ένα Πολυτεχνείο; Το κόστος είναι απαγορευτικό. Έτσι τα νέα “πανεπιστήμια” θα ασχοληθούν κυρίως με τις σχολές χαμηλών απαιτήσεων σε υποδομές, όπως είναι οι οικονομικές. Βέβαια αυτό δε σημαίνει ότι οι πολυτεχνικές σχολές και γενικά οι σχολές με υψηλό κόστος υποδομών θα είναι δημόσιες. Πιο συγκεκριμένα, τα δημόσια πανεπιστήμια θα μπορούν πολύ εύκολα να μετατραπούν σε «μη κρατικούς-μη κερδοσκοπικούς» οργανισμούς (με ταυτόχρονη αποδέσμευση της χρηματοδότησης από το κράτος και μεταφορά του βάρους αυτής σε ιδιώτες και σε ιδίους πόρους). Άλλωστε ήδη γίνονται νύξεις για επιβολή διδάκτρων και στα δημόσια πανεπιστήμια (αλλά και πράξεις, όπως στο Διεθνές Πανεπιστήμιο). Πριν, προχωρήσουμε άλλο, ας δούμε πως φτάσαμε εδώ.

Την τελευταία δεκαπενταετία περίπου, οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας με την πολιτική τους οδήγησαν στην υποβάθμιση το δημόσιο πανεπιστήμιο. Η μείωση, σε πραγματικές τιμές, της χρηματοδότησης των σχολών, η ταυτόχρονη (!) και συνεχώς αυξανόμενη δημιουργία νέων (υπερειδικευμένων) τμημάτων και σχολών και η επίσης ταυτόχρονη, χωρίς υποδομές, αύξηση  των εισακτέων σε κάθε τμήμα (στέλνοντας μέχρι και 200 φοιτητές περισσότερους απ’ όσους μπορούσε ένα τμήμα να δεχθεί) οδήγησε τα ελληνικά πανεπιστήμια και κυρίως αυτά της περιφέρειας σε δυσλειτουργία και παρακμή.

Έτσι, αφού τα υποβάθμισαν και καλλιέργησαν εναντίον τους ένα αίσθημα δυσαρέσκειας και αγανάκτησης σε μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας, έρχονται τώρα ως “σωτήρες της παιδείας”. Μας λένε, ότι  αφού τα δημόσια πανεπιστήμια έχουν προβλήματα, θα φτιάξουμε ιδιωτικά και τα δημόσια θα αναγκαστούν να λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια για να μπορέσουν να επιβιώσουν σε συνθήκες ανταγωνισμού. Σ’ αυτό το σημείο έρχεται η αξιολόγηση, η οποία συνδεόμενη με την χρηματοδότηση των ΑΕΙ, θα λειτουργήσει ακριβώς ως ο μοχλός πίεσης στα πανεπιστήμια προς την κατεύθυνση αυτή. Μακροπρόθεσμα δε, είναι πιθανό πολλά δημόσια πανεπιστήμια να οδηγηθούν σε ιδιωτικοποίηση.  Βέβαια στην ανάλυσή τους δε βάζουν το ερώτημα, γιατί τα δημόσια πανεπιστήμια έχουν προβλήματα και αν οι ίδιοι οι σημερινοί “σωτήρες” τους έχουν ευθύνες για αυτά. Ούτε καν μιλάνε για υποχρηματοδότηση ή για έλλειψη υποδομών.

Ο κ. Έβερτ, πρώην πρόεδρος της ΝΔ, δήλωσε πως συν τοις άλλοις είναι αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε πολίτη να επιλέξει αυτός τι θέλει να σπουδάσει, κάτι που δε συμβαίνει με το σύστημα εισαγωγής στα δημόσια ΑΕΙ και ΤΕΙ (που περισσότερο μοιάζει με τζόκερ, κι αν σου κάτσει…). Αυτό ακριβώς λέμε και εμείς. Μόνο που ο κ. Έβερτ εννοεί ότι  το δικαίωμα αυτό το έχουν μόνο οι πολίτες που έχουν και την οικονομική δυνατότητα να σπουδάσουν σε μια ιδιωτική σχολή. Για τους υπόλοιπους, το δικαίωμα αυτό δεν είναι και τόσο αναφαίρετο κατά τον ίδιο.

Η αναθεώρηση του άρθρου 16 για τη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη υποβάθμιση των επαγγελματικών μας δικαιωμάτων και σε ακόμα μεγαλύτερες επιστημονικές στρεβλώσεις, αφού πλέον τα πανεπιστήμια δε θα είναι παρά ανταγωνιστικές επιχειρήσεις που θα κοιτάζουν να μεγιστοποιήσουν τα έσοδα τους και να ελαχιστοποιήσουν το κόστος τους. Δηλαδή, θα προσπαθούν να αυξάνουν την “πελατεία” τους, κάνοντας πιο ελκυστικό το “προϊόν”, αδιαφορώντας για την επιστημονική συνοχή, αδιαφορώντας για τις ανάγκες τις κοινωνίας, με μοναδικό κριτήριο τα επιχειρηματικά συμφέροντα. Το αποτέλεσμα της ιδιωτικοποίησης της παιδείας είναι φανερό και στην Αγγλία, όπου οι ενώσεις των καθηγητών ζητούν απεγνωσμένα πλέον να φύγουν οι επιχειρήσεις από τα πανεπιστήμια και να ξαναγίνουν δημόσια. Όσο για τη συμμετοχή των φοιτητών στα κοινά...  ...αυτή θα καταντήσει ανέκδοτο: φοιτητικοι σύλλογοι και όργανα συνδιοίκησης θα καταργηθούν, δεδομένου ότι στον ιδιωτικό τομέα αυτό που ενδιαφέρει είναι η παραγωγικότητα · η δημοκρατία όμως είναι αντιπαραγωγική γιατί ξοδεύει πολύ χρόνο κι έχει αμφίβολα αποτελέσματα. Συνεπώς πρέπει να καταργηθεί. Έτσι, πάμε πίσω από μία μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση του φοιτητικού και συνολικότερα λαϊκού κινήματος.

Το πιο σημαντικό, όμως, είναι πως μας παρουσιάζουν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια ως λύση στα προβλήματα της παιδείας. Η παιδεία είναι ένα κοινωνικό αγαθό, που πρέπει να προσφέρεται ισότιμα και δωρεάν σε όλους. Η παιδεία πρέπει να είναι δημόσια για να είναι απαλλαγμένη από κάθε ιδιωτικό συμφέρον και έτσι να αποφεύγει τις επιστημονικές στρεβλώσεις και να κινείται προς όφελος της κοινωνίας και όχι των επιχειρήσεων. Δεν μπορούμε να δεχτούμε την ύπαρξη ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Είναι στιγμή να δράσουμε μαζί όλοι όσοι υπερασπιζόμαστε τη συνταγματικά κατοχυρωμένη δημόσια και δωρεάν παιδεία. Να αφήσουμε επιτέλους στην άκρη τις διαφωνίες σε οραματικό επίπεδο, για το πώς θέλουμε το πανεπιστήμιο στο μέλλον και να συμφωνήσουμε ότι διαφωνούμε σε πολλά, όμως συμφωνούμε στο ότι πρέπει να αντιδράσουμε σε αυτό που μας φέρνει αντιμέτωπους η συγκυρία: στη νομιμοποίηση των ιδιωτικών πανεπιστημίων. Να δημιουργήσουμε φοιτητικό κίνημα και μαζί με τα ριζοσπαστικά κομμάτια των καθηγητών που αντιδρούν και εκφράζονται μέσω της ΠΟΣΔΕΠ να φτιάξουμε ένα πανεκπαιδευτικό μέτωπο που θα σταματήσει την κατάργηση της δημόσιας και δωρεάν παιδείας. Που θα απαιτήσει αύξηση της χρηματοδότησης των σχολών, που θα μπλοκάρει στην πράξη την επιχειρούμενη αναδιάρθρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.